Yapay Zeka (AI) Okuryazarlığı Modülü (Gençler)

Ders 5: Yapay Zeka (AI) Etiği ve Güvenlik

Hazır?
Derse başla

1. Bölüm: Yapay zeka (AI) ne yapar, ne yapamaz?

ÖĞRENCİLERİNİZE ŞUNLARI AKTARIN

Yapay zekanın neleri yapabileceğine ve yapamayacağına bir bakalım. İşte birkaç örnek:

• Yapay zeka örüntü bulma konusunda harika. Örneğin, YouTube’da hangi videoları sevebileceğinizi tahmin edebilir, ama mutlu, üzgün veya heyecanlı olamaz. Çünkü duyguları sizin gibi hissedemez.
• Yapay zeka sizinle sohbet edebilir, şiir yazabilir hatta ödevlerinizde yardımcı bile olabilir, ama baklavanın neden bu kadar özel olduğunu veya Türkiye’de bir düğünün nasıl hissettirdiğini bilemez, bunları ona bir insanın açıklamasına ihtiyaç duyar.
• Yapay zeka fotoğraflardaki yüzleri tanıyabilir veya “Hey Google!” dediğinizde sesinizi anlayabilir ama sağduyuya sahip değildir, bir şeyin doğru mu yanlış mı olduğunu kendi kendine bilemez.
• Yapay zeka ne kadar çok örnek görürse, o kadar iyileşir. Sizin pratik yaptıkça daha iyi futbol oynamanız veya daha iyi resim yapmanız gibi. Ama yapay zeka hata yapabilir! Bazen yanlış tahminlerde bulunabilir, saçma cevaplar verebilir. O yüzden her zaman iki defa kontrol etmek gerekir.

İNTERAKTİF EGZERSİZ

Trafik Işıklarının Tanıtımı:

Tıpkı trafik ışıklarının bizi güvenli bir şekilde yönlendirmesi gibi, yapay zekayı da güvenli bir şekilde kullanabilmek için kılavuzlara ihtiyaç duyarız. Yeşil, sarı ve kırmızı senaryolara bakalım.

İnteraktif Senaryo Değerlendirme:

Size bazı senaryolar vereceğim. Her senaryo için yeşil (başparmak yukarı), sarı (başparmak yana), ya da kırmızı (başparmak aşağı) işareti gösterin:

Oylama için senaryolar:

• Ödev yaparken İngilizce bir metni anlayabilmek için Google Çeviri’yi kullanmak
• İngilizce kompozisyon ödevimin tamamını ChatGPT’ye yazdırmak
• Fen bilgisi projesi için fikir ararken beyin fırtınası yapmak için yapay zekayı kullanmak
• Yapay zeka ile oluşturduğum görseli kendim çizdiğimi söylerek internette paylaşmak
• Yapay zekayı kullanarak kendi dilimde yeni kelimeler öğrenmek
• Yapay zekayla okul müdürünün bir fotoğrafını oluşturup bunu WhatsApp’ta paylaşmak

Her oylamadan sonra tartışma:

• Öğrencilerden cevaplarına nasıl ulaştıklarını açıklamalarını isteyin.
• Ayrıntılı düşünmeyi öne çıkarın: Fikir ararken yardım istemekle ödevin tamamını yapay zekaya yaptırmak neden farklı?

2. Bölüm: Ne yapardınız? Gerçek hayatta yapay zeka (AI)

İNTERAKTİF EGZERSİZ

Doğru kararları vermek için biraz pratik yapalım. Size gerçek hayatta karşılaşabileceğiniz üç farklı senaryo vereceğim. Bu senaryoları partnerinizle 1 dakika boyunca tartışın, sonra da çözümleri duyalım.

1. Senaryo: 

• Arkadaşınız size WhatsApp üzerinden “Boğaziçi Üniversitesi’nde sel olduğunu gösteren yapay zeka ile üretilmiş bir resim göndererek mesajında olumsuz hava koşullarından dolayı yarın İstanbul’daki tüm üniversitelerin kapalı olacağını iddia ediyor. Fotoğraf gerçek gibi duruyor ve öğrenciler kendi aralarında okula gitmeyeceklerini konuşmaya başladılar. Ne yapardınız?

Tartışma Kılavuzu:

• Şunları duymayı bekleyin: doğruluk kontrolü, teyit etmek, güvendikleri yetişkinlere sormak, resmi kaynakları kontrol etmek
• Şunu sorun: “Okulların kapalı olacağıyla ilgili yanlış bilgi yayılırsa ne olur?”

2. Senaryo:

• Türkçe dersi için Nazım Hikmet ile ilgili bir kompozisyon yazmanız gerekiyordu ama ödevin yarına olduğunu unuttunuz. Abiniz/ablanız ChatGPT kullanarak yazmanızı öneriyor, birkaç kelimesini değiştirirsen öğretmen fark etmez, diyor. Ne yapardınız?

Tartışma Kılavuzu:

• Şunlardan bahsedin: akademik dürüstlük, gerçekten öğrenme ve sadece notlara odaklanmanın farkı, alternatif çözümler
• Şunu sorun: “Kompozisyon ödevini sizin yerinize yapay zeka yaparsa siz neyi kaçırmış olursunuz?”

3. Senaryo:

• Okuldan biri, yapay zekayı kullanarak sınıf arkadaşınızın utanç verici şeyler söylediği sahte bir videosunu oluşturuyor ve videoyu paylaşmaya başlıyor. Video gerçek gibi görünüyor ama sınıf arkadaşınızın asla böyle şeyler söylemeyeceğini biliyorsunuz. Ne yapardınız?

Tartışma Kılavuzu:

• Şunlara odaklanın: dijital vatandaşlık, başkalarının hakkını savunmak, şikayet mekanizmaları
• Şuna bağlayın: sahte içeriklerin doğurabileceği gerçek sonuçlar

3. Bölüm: Yapay zeka (AI) ve dijital vatandaşlık

ÖĞRENCİLERİNİZE ŞUNLARI AKTARIN

4 ALTIN KURAL ÇERÇEVESİ

Yapay zekayı kullanırken bu dört altın kuralı hatırlayın:

• Saygı: Başkalarına saygı duyun - sınıf arkadaşlarınız, öğretmenleriniz veya ailenizle ilgili sahte içerikler üretmeyin. Bir başkası sizinle ilgili sahte içerikler üretseydi nasıl hissederdiniz?
• Sorumluluk: Sorumluluk alın - yapay zekadan aldığınız bilgileri paylaşmadan önce daima doğrulayın. Yapay zekadan yardım alarak üretmiş olsanız bile paylaştıklarınızdan siz sorumlusunuz.
• Haklar: Haklarınızı bilin - yapay zeka şirketlerinin sizinle ilgili hangi verileri toplayıp sakladığını bilin. Şartlar ve koşullar kısmını mutlaka okuyun.
• Dürüstlük: Bir şey üretmek için yapay zekadan yardım aldığınızda bunu her zaman açıkça belirtin. Teknolojiyle iş birliğinizi gururla paylaşın!

ÖĞRENCİLERİNİZE ŞUNLARI SORUN

• Bu 4 Altın Kural’dan hangisini hatırlamak sizin için en zoru? Neden?

Tebrikler!
Dersi tamamladın

Önceki ders Sonraki ders