Yapay Zeka (AI) Okuryazarlığı Modülü (Yetişkinler)

Ders 6: Yapay Zeka (AI) Güvenliği ve Koruma

Hazır?
Derse başla

1. Bölüm: KAYNAK Yöntemi

ANIMSITACILARIN TANITILMASI

Kolay hatırlayabileceğiniz ve ailenize öğretebileceğiniz basit bir sisteme ihtiyacınız var. KAYNAK, çok meşgul veya duygusal olduğunuzda bile kolayca hatırlayıp kullanabileceğiniz bir sistem olarak tasarlandı.

ADIM ADIM ÖĞRETME

• K - Kaynağı Doğrula: Bir şeye inanmadan veya paylaşmadan önce şunu sorun: Bunu kim hazırlamış? Tanıdığınız, güvendiğiniz bir kişi veya kurum mu? Kaynağı tespit edemiyorsanız ekstra dikkatli olmalısınız.

• • Türkiye’den Örnek: Sosyal yardım veya emekli maaşlarında değişiklikle ilgili bir haber gördüğünüzde, e-Devlet Kapısı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı veya SGK'nın internet sitelerini veya bakanlıkların resmi hesaplarını kontrol edin.

• A - Ayrıntıları İncele: İçeriği dikkatlice inceleyin. Yazım hatası var mı? İçeriğin dili doğal mı? Fotoğraflar gerçekçi mi? Garip görünen bir şeyler varsa içgüdülerinize güvenin.

• • Pratik İpucu: Sizi çok kızdıran, korkutan veya aşırı heyecanlandıran bir şey gördüğünüzde yavaşlayın ve içeriği dikkatlice inceleyin. Tüm harfler büyük yazıldıysa, gerçek olamayacak kadar iyi teklifler yapılıyorsa veya garip bir Türkçe kullanılmışsa (örneğin, ğ, ş, ı gibi Türkçe karakterler yoksa) gözünüzden kaçmasın.

• Y - Yeniden Araştır: Tek bir kaynağa bağlı kalmayın. Aynı içeriği Google’da aratın. Aynı bilgileri veren başka güvenilir kaynaklar olup olmadığını kontrol edin.

• • Uygulamalı Gösterin: Devletin nakit hibe desteği’ verdiğine dair bir mesaj aldığınızda, ‘site:gov.tr yardım duyurusu 2025’ şeklinde arama yapabilir, Anadolu Ajansı, TRT Haber gibi güvenilir haber kaynaklarına bakabilir veya ilgili bakanlıkların sayfalarını kontrol edebilirsiniz.

• N - Nesnel Araçlarla İncele: Şüpheli fotoğraflarla karşılaştığınızda görsel arama özelliğini kullanın. Teyit ve doğruluk kontrolü yapan internet sitelerini kontrol edin. Bu konuda bilgi sahibi olabilecek güvendiğiniz kişilere sorun.

• • Aracın Uygulamalı Gösterilmesi: Telefonda Google Lens’in veya bilgisayarda images.google.com’un nasıl kullanılacağını gösterin.Türkiye’de doğruluk kontrolü yapan Teyit.org ve Doğruluk Payı gibi kaynaklardan bahsedin.

• A - Amacı Ne Olabilir?:Paylaşmadan önce kendinize şunu sorun: Bu bilgi eğer yanlışsa birine zarar verebilir mi? İçeriğin nihai amacı veya olası etkisi ne olabilir? Paniğe sebep olabilir mi, birinin itibarını zedeleyebilir mi veya birilerinin yanlış kararlar vermesine neden olur mu?” Örnekler:

• • Doğru tıbbi tedaviyi geciktirebilecek sağlıkla ilgili yanlış bilgiler
  • Birinin kazancına zarar verebilecek yalan iş dünyası haberleri
  • Gereksiz panik yaratabilecek yalan acil durum haberleri

• K - Konunun Uzmanına Danış: Sağlık, para, hukuki meseleler veya güvenlikle ilgili önemli kararlarda gerçek uzmanlara danışın. Doğru soruları sorabilmek için yapay zekaya ve internette olan bilgilere başvurun, nihai tavsiyeyi ise daima yetkin ve profesyonel uzmanlardan alın.

PRATİK UYGULAMA

Basit bir örnekle pratik yapalım: Bilgilerini en kısa sürede güncellemeyen herkesin banka hesaplarının önümüzdeki hafta kapatılacağını söyleyen bir içerik görseniz KAYNAK yöntemini nasıl kullanırdınız?

Grup Tartışması

Gerçek hayattan güvenlik senaryoları

Sizin veya ailenizin karşılaşabileceği senaryolar üzerinden pratik yapalım.

1.SENARYO: AİLE WhatsApp GRUBU

Güvendiğiniz ve normalde doğru bilgiler paylaştığını bildiğiniz dayınız aile WhatsApp grubuna bir mesaj iletti. Mesajda bir devlet kurumunun logosunu andıran bir logo var ve yaşadığınız bölgeyi etkileyecek olan yeni bir politikadan bahsediliyor. Mesajda herkesin bu mesajı paylaşması isteniyor. Bu bilginin doğru olup olmadığından emin değilsiniz.

Grup Tartışma Süreci:

• Katılımcılara ikili gruplar halinde tartışmaları için 1 dakika verin.
• KAYNAK yöntemini nasıl uyguladıklarını sorun.
• Adımlardan herhangi birini atlarlarsa doğru şekilde yönlendirin.
• Duygusal açıdan yaşayabilecekleri zorluğu vurgulayın: "Dayınıza güvendiğiniz için bunu yapmak zor hissettirebilir, ama güvendiğimiz insanlar bile bazen yanlışlıkla yanlış bilgiler paylaşabilir."

Öğretme Noktaları:

• Kaynak: Devlet kurumuna ait logonun kullanılması içeriğin devlet tarafından oluşturulduğunu veya resmi olduğunu göstermez.
• Ayrıntılar: Resmi duyurular genellikle resmi kaynaklar üzerinden yapılır.
• Araştırma: Devlet kurumlarının internet sitelerini ve güvenilir haber kaynaklarını kontrol edin.
• Amaç/Etki: Politikalarla ilgili yanlış bilgiler gereksiz strese ve yanlış kararlara sebep olabilir.

2. Senaryo: ONLİNE ALIŞVERİŞ GÜVENLİĞİ

Facebook’ta çok cazip bir indirim gördünüz - sıfır akıllı telefonlar mağazadan çok daha ucuza satılıyor. Satıcının profili gerçek gibi duruyor, yorumlar çok iyi ve görselde de satın aldıkları telefonlarla poz veren mutlu müşteriler var. Ama telefonların fotoğrafları neredeyse gerçek olamayacak kadar kusursuz görünüyor.

Tartışma Kılavuzu:

• Gruplardan KAYNAK yöntemini uygulamalarını isteyin.
• Pratik korunma stratejilerine odaklanın.
• Duygusal unsuru vurgulayın: “Cazip fırsatlar heyecan verici olabilir, dolandırıcılar bunu çok iyi bilir.”

Temel Öğretme Noktaları:

• Ürün görsellerini görsel arama yöntemiyle araştırın.
• Yorumlar ve müşteri fotoğraflarının gerçek olup olmadığını kontrol edin.
• İşletme bilgilerini veya işletmenin coğrafi konumunu doğrulayın.
• Alıcıyı koruyan güvenli satın alma yöntemlerini kullanın.

3. SENARYO: SAĞLIKLA İLGİLİ BİLGİLER

Arkadaşınız, evde yapılabilecek gayet basit ve ucuz bir kürün ailenizden birinin de mustarip olduğu çok ciddi bir hastalığı tedavi edebileceğini söyleyen bir mesaj gönderdi. Makale gayet profesyonel görünüyor, bilimsel çalışmalara atıfta bulunuyor ve işe yaradığını söyleyen kişilerin yorumlarına yer veriyor.

Temel Öğretme Noktaları:

• Sağlıkla ilgili yanlış bilgiler çok ciddi sonuçlar doğurabilir.
• İçeriğin profesyonelmiş gibi görünmesi tıbbi açıdan doğru olduğunu göstermez.
• Tıbbi tavsiyeler için daima sağlık çalışanlarına danışın.
• KAYNAK yöntemini kullanın, ancak önceliğiniz uzman görüşüne danışmak olsun.

2. Bölüm: Gizlilik Koruması

PRATİK GİZLİLİK EĞİTİMİ

Gizlilik koruması paranoyaklık değildir, kişisel bilgilerinizi akıllıca yöntemlerle korumakla ilgilidir.

Yapay Zeka Araçlarını Kullanırken: Bunları PAYLAŞMAYIN:

• TC Kimlik Numarası veya diğer resmi kimlik bilgileri
• Hesap detayları, banka/kart şifreleri
• Resmi belgelerin fotoğrafları
• Evinizin açık adresi veya günlük rutinleriniz

Bunları Paylaşabilirsiniz:

• Genel konumunuz (İstanbul, Ankara, İzmir vb. bulunduğunuz şehri belirtebilirsiniz ama açık adresinizi vermeyin)
• Genel ilgi alanlarınız ve tercihleriniz
• Hassas olmayan fotoğraflar veya yaratıcı içerikler
• Eğitim ve işle ilgili sorular

Dikkat Etmeniz Gereken Tehlike İşaretleri:

İçgüdülerinize güvenin. Bir şeyler ters geldiyse, hisleriniz muhtemelen haklıdır.

Tehlike İşaretleri:

• Çalışması için gerekli olmayan bilgilere erişim isteyen uygulamalar (bir hesap makinesinin telefonunuzda kayıtlı kişilerin iletişim bilgilerine neden ihtiyacı olsun ki?
• Bir an önce bir şeyler indirmeniz veya kaydolmanız için baskı uygulanması
• Gerçek olamayacak kadar iyi fırsatlar
• Resmi olmayan kanallar üzerinden hassas bilgilerinizin talep edilmesi

TÜRKİYE'DEKİ BAĞLAMI HATIRLATIN

Türkiye’de henüz yeterince yerleşik olmayan uygulamalar veya hizmetler konusunda özellikle dikkatli olun. Bazı uluslararası hizmetler, Türkiye’deki yasaların (KVKK – Kişisel Verilerin Korunması Kanunu) gerektirdiği gizlilik ve veri koruma standartlarına uygun olmayabilir. Ayrıca bu hizmetlerin çoğu bir şeyler yolunda gitmediğinde destek alabilmeniz için Türkçe destek sunmayabilir.

3. Bölüm: Ailenizi Koruyun

Toplumsal Sorumluluk Yaklaşımı

Yapay zeka okuryazarlığına sahip olmanız yalnızca sizi değil, tüm çevrenizi korur. Aileniz ve çevrenizdekiler için güvenilir bir dijital bilgi kaynağı olursunuz.

BAŞKALARINA ÖĞRETME

• KAYNAK yöntemini ailenizle paylaşın.
• Yaş almış akrabalarınıza bir içeriğin şüpheli olup olmadığını anlayabilmeleri için yardım edin.
• İnternette karşılaşabilecekleri yapay zeka içerikleriyle ilgili çocukları eğitin.
• Sabırlı olun, bu becerileri öğrenmeden önce nasıl hissettiğinizi hatırlayın.

ZARARLI İÇERİKLERLE KARŞILAŞTIĞINIZDA: EYLEM ADIMLARI

• Paylaşmayın (başkalarını uyarmak için bile olsa paylaşmayın, bu daha fazla yayılmasına sebep olabilir).
• Resmi şikayet araçlarını kullanarak platform üzerinde şikayet oluşturun.
• Etkilenen kişileri doğrudan özel mesaj göndererek bilgilendirin.
• Ciddi tehditler ve dolandırıcılıkları yetkili makamlara bildirin.

TOPLUMU DİRENÇLİ HALE GETİRMEK

Paylaşmadan önce doğruluk kontrolü yaptığınızda, başkalarının bilgiyi doğrulamasına yardımcı olduğunuzda, zararlı içerikleri bildirdiğinizde yalnızca kendinizi korumuş olmazsınız. Herkes için daha güvenli ve bilinçli bir dijital topluluğun oluşmasına katkı sunmuş olursunuz.

Tebrikler!
Dersi tamamladın

Önceki ders Sonraki ders