Yapay Zeka (AI) Okuryazarlığı Modülü (Yetişkinler)

Ders 3: Yapay Zekayla (AI) Üretmek

Hazır?
Derse başla

1. Bölüm: Günlük yaşamınızda yapay zekayı (AI) tespit edebilmek neden önemli?

DENEYİM TESPİTİ VE İLİŞKİLENDİRME

Bir soruyla başlayayım: Kaçınızın aile WhatsApp grubu var? Daha önce bu gruplarda paylaşılan, sonradan yalan veya sahte olduğu anlaşılan bilgilere rastladıysanız elinizi kaldırın.

EVRENSEL DENEYİMİ VURGULAYIN

Hepimiz benzer şeyler yaşadık. Ama artık yapay zekayla üretilen sahte haberler, sahte görseller hatta sahte ses mesajları o kadar ikna edici olabiliyor ki. Neyse ki bunları tespit etmenin yolları var.

GERÇEK ETKİ ÖRNEKLERİ (TÜRKİYE BAĞLAMI)

• Devlet politikalarıyla ilgili yalan haberler. Örneğin, sosyal medyada dönen emekli maaşlarında değişiklik, elektrik faturalarında teşvikler, vb. içerikler.
• Trendyol, Sahibinden gibi platformlarda tüketicileri yanıltmak için yapay zekayla üretilen görsellerin ve sahte ürün değerlendirmelerinin kullanıldığı sahte online reklamlar.
• WhatsApp veya Facebook’ta yayılan, örneğin çok ciddi hastalıklara mucize kürler vadeden yanlış tıbbi bilgiler.
• Ziraat Bankası, Halkbank veya İşbank gibi gerçek bankalardan gelmiş gibi görünen, hesap detaylarını veya acil ödeme taleplerini içeren dolandırıcılık mesajları.

KİŞİSEL KORUMA

Teknoloji uzmanı olup olmamak önemli değil. Önemli olan kendinizi, ailenizi ve çevrenizi yanlış bilgilerden veya dolandırıcılıktan koruyabilmek.

Aktivite

Fotoğraf Görevi: Gerçek mi yapay zeka mı?

Birlikte pratik yapacağız. Unutmayın, bazen uzmanlar bile bu tuzaklara düşebiliyor. Amacımız doğru soruları sorarak kendimizi geliştirmek, mükemmel olmak değil.

YÜKSEK BAĞLANTILI VERSİYON

Fotoğraf Seçim Stratejisi:

• Türkiye bağlamına uygun görseller seçin (örn. toplumun yakından tanıdığı isimler, Ayasofya, Galata Kulesi vb. bilinen tarihi mekanlar, Türkiye’de bir futbol maçından görüntüler).
• Hemen göze çarpmayan, detaylı bakıldığında fark edilebilecek yapay zeka görselleri seçin.
• Katılımcıları çocuk yerine koyan, sahte olduğu çok bariz görseller kullanmaktan kaçının.

Oylama Aşaması:

Şu iki görseli 30 saniye boyunca inceleyin. Şunları düşünün: Arka plan mantıklı mı? Işık ve gölgeler uyumlu mu? Nedenini tam olarak açıklayamasanız da sahte veya hatalı görünen bir şeyler var mı?

Oylamadan sonra:

Ben cevabı açıklamadan önce, kendi cevabını nasıl belirlediğini açıklamak isteyen var mı? Neler gözünüze çarptı?

Öğretme Fırsatı:

Yapay zeka görselinde (belirli bir sorun - doğal görünmeyen kulaklar, tutarsız ışık, garip arkaplan) var. Ama dikkat edin - hemen göze çarpmıyor! İşte bu yüzden sıradan gözlemciler gibi değil, dedektif gibi hareket etmeliyiz.

DÜŞÜK BAĞLANTILI VERSİYON

Önceden Çıktısı Alınmış Örnekler

• Daha yakından bakabilmeleri için görsel çıktılarını elden ele dolaştırın.
• Katılımcılara her iki görseli de inceleyebilmeleri için 2 dakika verin.
• Neleri fark ettiklerini tartışmalarını sağlayın.
• Mümkünse küçük detayları fark edebilmeleri için büyüteç kullanın.

Aktivite

Hangi mesajı gerçek bir insan yazdı?

Yapay zeka, yazı yazma konusunda her geçen gün gelişiyor, ama çoğunlukla insansı tonu tutturamıyor. Özellikle de Türkiye’de iletişim kurmak için kullandığımız gündelik doğal tonu yakalayamıyor.

Her İki Örneği Sesli Okuyun:

• İnsan tarafından yazılan örneği doğal, günlük Türkçe tonuyla okuyun, “trafik çilesi” ve “yığılma” gibi ifadeleri vurgulayın.
• Yapay zeka örneğini daha resmi bir ifadeyle okuyarak aralarındaki farkı vurgulayın.

Grup Analizi:

Hangi farklar dikkatinizi çekti? Hangisi sizin veya arkadaşlarınızın böyle bir haberi duyururken kullanacağınız dile daha yakın?

Beklenen Cevaplar ve Bunlara Verebileceğiniz Cevaplar:

• "Birinci mesajda ‘trafik çilesi,’ ‘yığılma’ gibi yerel ifadeler kullanılmış" → Aynen öyle! Yapay zeka, bize doğal gelen yerel ifadeleri kaçırıyor.
• "İkinci mesajın tonu çok resmi" → Doğru! Yapay zeka genellikle iletişim kurmaktansa karşı tarafı etkilemek üzerine bir dil kullanıyor.
• "İlk mesaj daha kişisel" → Haklısınız! İnsanlar yazarken daha duygusal ve kişisel bir ton kullanıyor.

PRATİK UYGULAMA

Seçimler, politikalar ve acil durumlar gibi önemli yerel haberlerle ilgili mesajları gördüğünüzde kendinize şunu sorun: Burada yaşayan gerçek bir insan bu mesajı böyle mi yazardı?

Aktivite

Manipüle edilmiş içerikler: Yapay zekayla (AI) üretilen sahte sesler ve yüzler

PANİKLETMEDEN FARKINDALIK

Farkında olmanızı istediğim bir şey var: Yapay zeka artık sesleri ve yüzleri taklit edebiliyor. Ama endişelenmeyin, kendinizi korumanın yolları var.

YÜKSEK BAĞLANTILI VERSİYON

• Yapay zeka ile ses üretilen kısa bir örnek izletin (kısa ve tehdit unsuru içermeyen bir örnek olsun).
• Gerçek insanların tutarsızlıkları tespit edebildiklerini gösterin.

DÜŞÜK BAĞLANTILI ALTERNATİF

• Teknolojiyi tarif edin ve ekran görüntülerini gösterin.
• Pratik koruma stratejilerine odaklanın.

PRATİK KORUNMA

Bilmeniz gerekenler şunlar: Eğer sizden para, kişisel bilgileriniz veya acilen yapmanız gereken bir şey isteyen bir sesli mesaj veya video alırsanız, mesajdaki kişinin sesi tanıdığınız birine çok benzese bile, farklı bir yöntemle bu mesajı doğrulayın. Bu kişiyi arayın, ayrı bir kanaldan mesaj atın, cevabını sadece onun bilebileceği bir soru sorun.

GERÇEK HAYATA UYARLAMA

Bu bankadan veya devlet görevlilerinden geliyormuş gibi görünen sahte aramalar karşısında özellikle de yaş almış aile bireylerimizi korumak için çok önemli.

GEÇİŞ

Artık nelere dikkat etmeniz gerektiğini biliyorsunuz. Gelin şimdi yapay zekanın gerçekten nasıl çalıştığını daha iyi anlayalım. Böylece yapay zekayı bir araç olarak kullanırken daha yetkin hissedebilirsiniz.

Tebrikler!
Dersi tamamladın

Önceki ders Sonraki ders