Yapay Zeka (AI) Okuryazarlığı Modülü (Yetişkinler)

Ders 4: Yapay Zekayı (AI) Tasarlamak

Hazır?
Derse başla

1. Bölüm: Yapay zeka (AI) aslında nedir?

GİZEMİNİ ÇÖZME YAKLAŞIMI

Yapay zeka kulağa karmaşık gelebilir, ama temel fikir gayet basit. Herkese tanıdık gelecek bir benzetmeyle açıklayayım.

YEMEK YAPMA ANALOJİSİNİ GELİŞTİRME

En iyi yaptığınız yemeği yapmayı nasıl öğrendiğinizi bir düşünün – bu menemen, pilav veya börek olabilir. Bu yemeği yapmayı nasıl öğrendiniz?

Beklenen cevaplar: “Annemi izleyerek”, “YouTube videolarından”, “Yapa yapa öğrendim”, “Farklı tarifleri deneye deneye”.

YAPAY ZEKAYI İLİŞKİLENDİRİN

Yapay zeka da aynı şekilde öğrenir, ama birkaç insanı yemek yaparken izleyerek öğrenmek yerine, milyonlarca örneği ‘izleyerek’ öğrenir. Birkaç kere deneyerek öğrenmek yerine, milyonlarca kere pratik yapar. İşte bu yüzden çok hızlı bir şekilde çok iyi hale gelebilir.

ANAHTAR ÖĞRETİ

Ama önemli olan kısmı şu: siz nasıl ailenizin tercihlerine, damak zevkine göre bazı tarifleri deneyip gerekirse değiştirme ihtiyacı duyuyorsanız, yapay zeka da insanların onu yönlendirmesine ve gerçek hayatta kullanışlı hale getirmesine ihtiyaç duyar.

ORTAK ENDİŞELERE DEĞİNİN

Kimileri yapay zekanın insanların yerine geçeceğinden endişeleniyor. Ama bir düşünün, internette yararlanabileceği onca yemek tarifi videosuna rağmen, önemli bir günde ailece yiyeceğiniz yemeği bir robotun pişirmesini ister miydiniz? Yoksa sadece sizin verebileceğiniz sevginin, kültürel bilginin ve kişisel dokunuşların mı olmasını isterdiniz? Yapay zeka için de aynı şey geçerli - yapay zeka çok güçlü bir araç, ancak sizin bilgi ve deneyimlerinize ihtiyacı var.

2. Bölüm: Günlük olarak kullandığınız yapay zeka türleri

FARKINDALIK OLUŞTURMA VE GÜÇLENDİRME

Gelin bir yapay zeka uzmanı gibi akıllı telefonunuzu inceleyelim. Size bazı özelliklerden bahsedeceğim, bunları daha önce kullandıysanız başınızı sallayabilirsiniz.

Tüm kategorilerin üzerinden katılımcılarla birlikte geçin.

• Öneri sunan yapay zeka (AI): YouTube, Türk dizilerini, futbol maçlarının özetlerini veya komedi programlarını önerebilir. Trendyol, Hepsiburada veya Yemeksepeti, sevebileceğiniz ürün ve yemekleri önerebilir. Spotify Türkçe pop, arabesk, rap veya halk müziği vb. sevdiğiniz şarkılara göre çalma listeleri oluşturur Bunu fark etmiş miydiniz? Bu öneriler sizin için ne kadar isabetliydi?
• Çeviri yapan yapay zeka (AI): Google Çeviri, Türkçe-İngilizce, Türkçe-Almanca veya Türkçe-Arapça arası çeviri için kullanılabilir. Türkçe bilmeyen yabancı arkadaşlarla mesajlaşırken WhatsApp çeviri özelliği kullanılabilir. Siri veya Google Asistan gibi sesli asistanlar Türkçe komutları ve farklı aksanları anlayabilir. Daha önce Türkçe konuşmayan birileriyle anlaşmak için bu özellikleri kullanan oldu mu?
• Güvenlik sunan yapay zeka (AI): Olağan dışı harcamaları size mesaj yoluyla haber veren bankacılık uygulamaları, e-posta hesabınızdaki spam filtreleri. Bunlar sizi otomatik olarak korumayı amaçlar. Hiç buna benzer uyarı mesajları aldınız mı?

YAPAY ZEKANIN PERDE ARKASI

Kameranızın otomatik olarak yüzlere odaklanması ya da telefonunuzun kullanım alışkanlıklarınızı öğrenerek batarya tasarrufu sağlaması gibi basit özellikler.

GÜÇLENDİRİCİ MESAJ

Gördünüz mü? Yapay zeka konusunda hiç de acemi değilsiniz, yapay zekayı daha bilinçli kullanmayı öğrenen deneyimli bir kullanıcısınız.

3. Bölüm: Üretken yapay zeka (AI)

ÜRETKEN YAPAY ZEKA (AI) NEDİR?

Metin, video ve görsel gibi farklı formatlarda içerik üretmenize yardımcı olan yapay zeka araçlarına ‘üretken yapay zeka’ denir. Üretken yapay zeka, yalnızca örüntüleri saptayıp bilgiyi analiz etmez, aynı zamanda büyük veri setlerinden öğrendiği örüntülerden yararlanarak yeni içerikler üretebilir.

Örnekler:

Üretken yapay zekayı, çok sayıda örneğe bakarak öğrenen ve kendi başına benzer içerikler üretebilen bir sistem olarak düşünebilirsiniz. Üretken yapay zekanın üretebildiği içerikler:

• Metin: e-posta, rapor, hikaye, sohbet içinde cevap
• Görsel: sanat eseri, ürün tasarımı, illüstrasyon
• Ses: müzik, konuşma, ses kopyalama
• Video: video ve animasyon
• Kod: yazılım programı ve script

Örneğin, Meta AI bir üretken yapay zeka örneğidir.

META AI NEDİR?

Meta AI, kullanıcılara günlük işlerde yardımcı olan ve yapay zekayla güçlendirilmiş bir dijital asistandır. Facebook, WhatsApp, Messenger ve Instagram gibi uygulamaların içinde veya ayrıca kendi başına kullanılabilir. Meta’nın Llama tarafından desteklenen dil modelidir ve insanların ne söylediğini anlayarak onlara en işe yarar biçimde yanıt verebilmek üzere tasarlanmıştır. Kullanıcılar soru sorabilir, içerik yazabilir, görsel oluşturabilir veya günlük işleri için yardım isteyebilir.

PRATİK ÖRNEKLER

Örnek - Metin Oluşturma:

• Üretken yapay zeka, metin veya yazılı içerik üretmenize yardımcı olabilir.
• Meta AI’yı açarak şu komutu girerseniz: “Düğünü olan arkadaşıma tebrik mesajı yaz."
• Düğünü olan çift ile paylaşabileceğiniz bir tebrik mesajı oluşturur.

Örnek - Video Oluşturma:

• Meta AI komutu: “Kalabalık bir semt pazarını gösteren kısa bir video oluştur.”
• Çıktı: Pazardan bir sahneyi gösteren kısa bir video

GERÇEK HAYATA UYARLAMA

• Profesyonel e-posta ve mesaj yazımı
• Sosyal medya içeriği oluşturma
• Basit grafik ve broşür hazırlama
• Küçük işletmenizin reklamlarında kullanabileceğiniz görseller oluşturma

GERÇEKÇİ BEKLENTİLER OLUŞTURUN

Ücret almadan çalışan, çok bilgili bir asistan gibi düşünün. Bazen hatalı cevaplar verebiliyor, o yüzden cevaplarını iki kez kontrol etmeniz gerekiyor.

KATILIMCILAR İÇİN İLAVE NOT:

Yapay zeka kullanılarak üretilen her türlü içeriği, özellikle de gerçek insanlara benzeyen veya gerçek insanları tasvir eden içerikleri paylaşırken yapay zeka ile üretildiğini açıkça belirtmeyi unutmayın.

TARTIŞMA EGZERSİZİ

Çalıştığınız alanda yapay zekanın en uygulanabilir veya en etkili kullanım alanları neler olabilir?

4. Bölüm: Yapay Zekanın Sınırları

Açık Tartışma

Yapay zekanın neleri yapamayacağını anlamak, ondan yanlış konularda yardım istememek için çok önemlidir.

İşte birkaç örnek:

• Yapay zeka örüntü bulma konusunda harika. Örneğin, YouTube’da hangi videoları sevebileceğinizi tahmin edebilir, ama mutlu, üzgün veya heyecanlı olamaz. Çünkü duyguları sizin gibi hissedemez.
• Yapay zeka sizinle sohbet edebilir, şiir yazabilir hatta günlük işlerinizde yardımcı olabilir, ama menemenin neden kahvaltıların vazgeçilmezi olduğunu veya Türkiye’de bir düğünün nasıl hissettirdiğini bilemez, bunları ona bir insanın açıklamasına ihtiyaç duyar.
• Yapay zeka fotoğraflardaki yüzleri tanıyabilir veya “Hey Google!” dediğinizde sesinizi anlayabilir ama sağduyuya sahip değildir, bir şeyin doğru mu yanlış mı olduğunu kendi kendine bilemez.
• Yapay zeka ne kadar çok örnek görürse, o kadar gelişir. Sizin pratik yaptıkça daha iyi futbol oynamanız veya daha iyi resim yapmanız gibi. Ama yapay zeka hata yapabilir! Bazen yanlış tahminlerde bulunabilir, saçma cevaplar verebilir. O yüzden her zaman iki defa kontrol etmek gerekir.

TÜRKİYE'DEN YAYGIN ÖRNEK

Yapay zeka Türkiye’nin kültürü hakkında metin yazabilir ama Ramazan Bayramı veya Cumhuriyet Bayramı’nın verdiği hissi, ‘Taş yerinde ağırdır’ gibi atasözlerinin ardındaki derin anlamı veya İstanbul trafiğinde sıkışıp kalmanın, iş çıkışı metrobüs sırasında beklemenin nasıl bir deneyim olduğunu anlayamaz. Yalnızca insanların deneyimleyebileceği bu anlayışın yerine hiçbir şey geçemez.

PRATİK UYGULAMALAR

Yapay zekayı bilgi, fikir edinmek, ilk taslak oluşturmak için kullanın. Ama özellikle de aile, para, sağlık veya ilişkiler gibi önemli kararlarda insan bilgisine, insan deneyimine, yerel bilgilere ve kültürel anlayışa ihtiyacınız var.

GEÇİŞ

Yapay zekanın neleri yapıp neleri yapamayacağını öğrendiğinize göre, günlük yaşamda yapay zekayı pratik bir şekilde kullanmanın yollarını keşfedelim.

Tebrikler!
Dersi tamamladın

Önceki ders Sonraki ders